TEMPERATUUR

Temperatuur heeft invloed op de groei, rust en algemene conditie van een plant. Welke temperatuur geschikt is, verschilt echter per plantensoort, groeifase en seizoen. Tropische, subtropische en andere exotische planten hebben daardoor niet automatisch dezelfde temperatuurbehoeften.

Er bestaat dus geen universele ideale of minimale temperatuur voor alle exotische planten. Gebruik altijd de beschikbare product- en verzorgingsinformatie van de betreffende plant als uitgangspunt. Door vervolgens de werkelijke temperatuur rond de plant te meten, kunt u beoordelen of de standplaats geschikt en voldoende stabiel is.

Welke temperatuur heeft uw plant nodig?

Begin altijd met de beschikbare soortspecifieke product- en verzorgingsinformatie. Wanneer daarin een minimale temperatuur, maximale temperatuur of geschikte groeitemperatuur wordt vermeld, kunt u deze informatie gebruiken om de omstandigheden op de standplaats te beoordelen.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een geschikte groeitemperatuur en een temperatuur die een plant tijdelijk kan verdragen. Een plant kan bijvoorbeeld een korte koude periode of tijdelijke warmtepiek doorstaan, terwijl dezelfde temperatuur bij langdurige blootstelling wel problemen veroorzaakt. Een tijdelijk verdraagbare temperatuurgrens is daarom niet automatisch geschikt voor normale of langdurige groei.

Ook een vermelde minimum- of maximumtemperatuur moet in de juiste context worden bekeken. Het risico wordt niet alleen bepaald door het temperatuurgetal, maar ook door de duur van de blootstelling en de omstandigheden rond de plant. Het seizoen, de groeifase, de gezondheid en de omstandigheden waaronder de plant eerder is gekweekt, kunnen eveneens invloed hebben op de reactie.

De natuurlijke herkomst van een plant kan aanvullende informatie geven over het klimaat waaraan de soort van oorsprong is aangepast. Deze herkomst is echter onvoldoende om zelfstandig een exacte temperatuurgrens vast te stellen. Aanduidingen zoals tropisch, subtropisch of exotisch omvatten grote groepen planten met uiteenlopende behoeften en toleranties.

Wanneer geen concrete temperatuurgrenzen beschikbaar zijn, kunt u deze daarom niet betrouwbaar afleiden uit alleen de herkomst of plantengroep. Beoordeel iedere plantensoort afzonderlijk en vermijd algemene minimum- of maximumtemperaturen voor alle exotische planten.

Meet de temperatuur rond de plant

De temperatuur die voor een kamer, woning of weersverwachting wordt genoemd, hoeft niet gelijk te zijn aan de temperatuur direct rond de plant. Binnen één ruimte of tuin kunnen duidelijke plaatselijke verschillen ontstaan. Daarom is het belangrijk om op de werkelijke standplaats te meten.

Plaats een thermometer zo dicht mogelijk bij de plant en ongeveer op dezelfde hoogte als het grootste deel van het blad. Leg de thermometer niet direct tegen een koud raam, verwarmingsbron of door de zon opgewarmd oppervlak, tenzij u juist de invloed daarvan wilt onderzoeken.

Eén losse meting geeft alleen de temperatuur van dat moment weer. Meet bij voorkeur gedurende meerdere dagen en controleer zowel de minimum- als maximumtemperatuur. Neem daarbij de verschillen tussen dag en nacht mee. Een thermometer die minimum- en maximumwaarden opslaat, kan hierbij helpen.

Let tijdens het meten onder andere op de invloed van:

ramen en glas
verwarming en airconditioning
deuren en tocht
muren en bestrating
beschutte hoeken
kassen en serres

Bij zonneschijn kan het achter glas aanzienlijk warmer worden dan elders in de ruimte. Tijdens een koude periode kan de temperatuur dicht bij het raam juist lager zijn. Ook buiten kunnen een warme muur, bestrating of een windstille hoek een ander microklimaat veroorzaken dan de algemene buitentemperatuur doet vermoeden.

Houd er daarnaast rekening mee dat de gemeten luchttemperatuur niet altijd gelijk is aan de temperatuur van het blad, de pot of de wortelzone. Een pot wordt minder door de omringende bodem gebufferd dan de grond in de tuin. Daardoor kan de wortelzone in een pot relatief snel opwarmen of afkoelen.

Gebruik bij het beoordelen van de standplaats de volgende werkwijze:

Controleer welke temperatuurinformatie voor de plant beschikbaar is.
Meet de temperatuur op de werkelijke standplaats.
Registreer de minimum- en maximumwaarden.
Neem de verschillen tussen dag en nacht mee.
Vergelijk de gemeten waarden met de beschikbare informatie.
Beoordeel of de omstandigheden passend en voldoende stabiel zijn.

Het is niet altijd praktisch om de blad- of worteltemperatuur afzonderlijk te meten. Let in dat geval vooral op omstandigheden die sterke plaatselijke opwarming of afkoeling kunnen veroorzaken.

Lage temperaturen en kou beoordelen

Wat voor een plant koel of te koud is, verschilt per soort. Sommige exotische planten verdragen tijdelijk een lage temperatuur, terwijl andere soorten al bij hogere temperaturen problemen kunnen ondervinden. Beoordeel koude omstandigheden daarom aan de hand van de beschikbare informatie over de specifieke plant.

Een korte temperatuurdaling heeft niet automatisch dezelfde gevolgen als langdurige kou. Bij het beoordelen van het risico zijn meerdere factoren belangrijk:

de laagste bereikte temperatuur
de duur van de blootstelling
wind en tocht
de vochtigheid van de wortelzone
de standplaats
de gezondheid van de plant
teelt in een pot of in de volle grond

Een plant in een pot kan gevoeliger zijn voor snelle afkoeling van de wortelzone. De pot en het substraat worden namelijk minder door de omringende bodem beschermd. Vooral kleine potten en potten die volledig aan wind of kou zijn blootgesteld, kunnen relatief snel afkoelen.

Bij lagere temperaturen gebruikt een plant vaak minder water en kan het substraat langer vochtig blijven. Langdurig nat substraat kan dan ongunstig zijn, afhankelijk van de plantensoort en de omstandigheden. Laat de wortelzone echter niet bewust volledig uitdrogen als algemene beschermingsmaatregel. Controleer het substraat en stem de watergift af op de behoefte van de betreffende plant.

Ook tocht verdient aandacht. Tocht is geen temperatuur op zichzelf, maar luchtverplaatsing. Koude luchtstromen kunnen rond een plant snelle en plaatselijke temperatuurveranderingen veroorzaken. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij een regelmatig geopende buitendeur, een open raam of een ventilatiesysteem.

Kijk bij koude omstandigheden daarom niet uitsluitend naar de laagste gemeten temperatuur. Neem ook mee hoelang deze temperatuur aanhoudt en aan welke omstandigheden het blad, de pot en de wortelzone worden blootgesteld.

Winterhardheid, overwintering, winterbescherming en het herkennen van vorstschade worden afzonderlijk behandeld. De temperatuurbehoefte van een plant alleen bepaalt namelijk niet volledig welke wintermaatregelen nodig zijn.

Hoge temperaturen en warmte beoordelen

Een tropische of exotische herkomst betekent niet automatisch dat een plant extreme of langdurige hitte verdraagt. Ook warmteminnende planten hebben grenzen. Bovendien kan de temperatuur van het blad, de pot of de wortelzone aanzienlijk hoger worden dan de gemeten luchttemperatuur.

Extra warmte kan zich onder andere ophopen:

achter glas
tegen een warme muur
op een terras of andere bestrating
in een kas of serre
op een windstille en beschutte plaats

Buiten kunnen muren en bestrating warmte opnemen en later weer afgeven. Hierdoor kan een plant langer aan hoge temperaturen worden blootgesteld dan op basis van de algemene weersverwachting wordt verwacht.

Ook de plantenpot speelt een rol. Donkere potten kunnen onder invloed van direct zonlicht sterk opwarmen. Deze warmte kan worden doorgegeven aan het substraat en de wortelzone. Vooral bij kleinere potten kan de temperatuur relatief snel veranderen.

Bij hogere temperaturen neemt de verdamping vaak toe. De snelheid waarmee een plant en het substraat vocht verliezen, wordt echter ook beïnvloed door licht, luchtvochtigheid, luchtcirculatie, potmaat, substraat en plantensoort. Geef daarom niet automatisch extra water op basis van alleen de luchttemperatuur, maar controleer ook de plant en het substraat.

Luchtcirculatie kan plaatselijke warmteophoping beperken, maar kan ook de verdamping uit het blad en substraat verhogen. In een afgesloten kas of serre kan ventilatie helpen om opgehoopte warmte af te voeren, maar luchtbeweging verlaagt niet automatisch de algemene omgevingstemperatuur. Het effect hangt af van de omstandigheden.

Een passende standplaats kan overmatige opwarming helpen beperken. Beoordeel daarbij niet alleen de luchttemperatuur, maar ook de invloed van glas, direct zonlicht, warme oppervlakken en de opwarming van de pot en wortelzone.

Langdurige of extreme warmte kan temperatuurstress of schade veroorzaken. Het herkennen en behandelen van hitteschade en zonnebrand hoort bij de afzonderlijke probleemgidsen over deze onderwerpen.

Temperatuurverschillen en plotselinge veranderingen

Verschillen tussen de dag- en nachttemperatuur zijn normaal. Hoe groot deze verschillen mogen zijn, hangt af van de plantensoort en de overige omstandigheden. Een dagelijkse, geleidelijke temperatuurschommeling is niet hetzelfde als een plotselinge overgang.

Een snelle temperatuurverandering kan belastender zijn dan een geleidelijke overgang naar dezelfde eindtemperatuur. Plotselinge verschillen kunnen bijvoorbeeld ontstaan door:

tocht
een open raam of buitendeur
verwarming
airconditioning
vervoer
verplaatsing tussen binnen en buiten
een plotselinge weersverandering

Ook binnen één ruimte kan de temperatuur sterk verschillen. De plaats direct boven een verwarming kan warmer zijn dan de rest van de kamer, terwijl een plek naast een raam ’s nachts juist duidelijk kouder kan worden. Meet daarom opnieuw wanneer een plant naar een andere standplaats wordt verplaatst.

Laat een plant waar mogelijk geleidelijk wennen aan duidelijk warmere of koudere omstandigheden. De volledige werkwijze hiervoor wordt afzonderlijk behandeld op de pagina over planten laten wennen.

Verander bij voorkeur niet meerdere groeiomstandigheden tegelijk wanneer dit niet nodig is. Wanneer zowel temperatuur, licht, watergift als standplaats plotseling veranderen, wordt het moeilijker om te beoordelen waarop de plant reageert.

Observeer de plant na een verandering en blijf de temperatuur op de nieuwe standplaats controleren.

Pas de verzorging aan de temperatuur aan

Temperatuur staat niet los van de overige groeiomstandigheden. Veranderingen in temperatuur kunnen invloed hebben op de waterbehoefte, groeisnelheid en snelheid waarmee het substraat opdroogt. Pas de verzorging daarom aan de werkelijke omstandigheden aan en niet uitsluitend aan de kalender.

Bij hogere temperaturen kan water sneller uit het substraat en via de plant verdampen. Dit betekent niet automatisch dat iedere plant direct meer water nodig heeft. Controleer eerst het substraat en houd rekening met de specifieke waterbehoefte van de plant.

Bij lagere temperaturen groeit een plant vaak langzamer en kan het substraat langer vochtig blijven. Wanneer dezelfde hoeveelheid water volgens een vast tijdschema wordt gegeven, kan de wortelzone daardoor langer nat blijven dan onder warmere omstandigheden.

Water geven volgens een vast aantal dagen is daarom minder betrouwbaar dan het regelmatig controleren van de plant en het substraat. De volledige werkwijze voor het bepalen van de watergift vindt u op de pagina over water geven.

Een hogere temperatuur betekent ook niet automatisch dat een plant meer voeding nodig heeft. De voedingsbehoefte wordt onder meer bepaald door de plantensoort, groeifase, wortelactiviteit en beschikbare hoeveelheid licht. Geef daarom geen extra voeding uitsluitend omdat de temperatuur stijgt.

Temperatuur en licht werken samen. Warmte kan de verdamping en biologische processen van een plant beïnvloeden, terwijl bij weinig licht de mogelijkheden voor actieve groei beperkt kunnen blijven. Een warme standplaats is daarom niet automatisch een geschikte groeiplaats wanneer er onvoldoende licht beschikbaar is. De lichtbehoefte en keuze van de standplaats worden uitgebreider behandeld op de pagina over licht en standplaats.

Ook de combinatie van warmte, vocht en beperkte luchtcirculatie verdient aandacht. Deze omstandigheden kunnen plaatselijk een ongunstige omgeving rond de plant creëren. Beoordeel temperatuur daarom samen met water, licht, luchtvochtigheid, luchtcirculatie, substraat en drainage.

Pas alleen de verzorgingsfactoren aan waarvoor de omstandigheden of behoeften daadwerkelijk zijn veranderd. Door niet meerdere grote aanpassingen tegelijk uit te voeren, blijft beter zichtbaar welke verandering effect heeft.

Veelgestelde vragen over temperatuur

Is een tijdelijk verdragen temperatuur ook langdurig geschikt?

Niet automatisch. Een plant kan een korte temperatuurpiek of tijdelijke daling verdragen zonder dat deze temperatuur geschikt is voor langdurige groei. Ook de blootstellingsduur, gezondheid van de plant en overige omstandigheden beïnvloeden het risico.

Waar kan ik de temperatuur het beste meten?

Meet zo dicht mogelijk bij de plant en ongeveer op dezelfde hoogte als het grootste deel van het blad. Controleer bij een potplant ook of de pot en wortelzone aan sterke opwarming of afkoeling worden blootgesteld.

Hoe lang moet ik de temperatuur meten?

Meet bij voorkeur gedurende meerdere dagen en neem zowel de dag- als nachttemperaturen mee. Minimum- en maximumwaarden geven een betrouwbaarder beeld dan één losse meting.

Waarom wijkt de temperatuur bij een raam af?

Glas kan bij zonneschijn voor sterke plaatselijke opwarming zorgen. Tijdens koude perioden kan de temperatuur dicht bij het raam juist lager zijn dan elders in de ruimte.

Is tocht hetzelfde als een lage temperatuur?

Nee. Tocht is luchtverplaatsing en geen temperatuur. Een luchtstroom kan wel plaatselijk voor snelle temperatuurveranderingen zorgen. De gevolgen hangen af van de temperatuur van de lucht, de duur, de plantensoort en de standplaats.

Kan een plantenpot te warm of te koud worden?

Ja. Een pot wordt minder door de omringende bodem gebufferd en kan onder invloed van zon, wind of kou relatief snel opwarmen of afkoelen. Hierdoor kan de temperatuur van de wortelzone afwijken van de algemene lucht- of bodemtemperatuur.

Temperatuur beoordelen in vier stappen

Controleer eerst welke soortspecifieke temperatuurinformatie beschikbaar is. Meet vervolgens gedurende meerdere dagen de minimum- en maximumtemperatuur op de werkelijke standplaats en neem de verschillen tussen dag en nacht mee.

Beoordeel daarna niet alleen de gemeten waarden, maar ook de duur van de blootstelling en de omstandigheden rond het blad, de pot en de wortelzone. Pas ten slotte alleen de standplaats of verzorgingsfactoren aan waarvoor dit daadwerkelijk nodig is.

Een passende en voldoende stabiele omgeving is belangrijker dan het nastreven van één algemeen temperatuurgetal.